Welcome to EverybodyWiki 😃 ! Nuvola apps kgpg.png Log in or ➕👤 create an account to improve, watchlist or create an article like a 🏭 company page or a 👨👩 bio (yours ?)...

Franciszek Nawrocki

Z EverybodyWiki Bios & Wiki
Skocz do:nawigacja, szukaj

Strona Szablon:Żołnierz infobox/styles.css nie ma żadnej zawartości.

Franciszek Nawrocki
Jakub Nawrot
sierżant
Data i miejsce urodzenia 1817
Konarzew, Królestwo Prus
Data i miejsce śmierci 1912
Konarzew, Cesarstwo Niemieckie
Przebieg służby
Lata służby 1848, 1863
Siły zbrojne Oddział Edmunda Taczanowskiego, Oddział Dionizego Czachowskiego
Główne wojny i bitwy Powstanie wielkopolskie 1848 roku
Powstanie styczniowe
Obraz J. Kossaka – Bitwa pod Miłosławiem
Rekonstrukcja bitwy pod Grochowiskami z 18 marca 1863 r. (marzec 2008)
I bitwa pod Małogoszczem 1863

Franciszek Nawrocki herbu Lubicz (ur. w 1817 w Konarzewie k. Krotoszyna, zm. w 1912 w Konarzewie) – powstaniec i patriota. Był twórcą oddziału powstańczego w czasie powstania wielkopolskiego 1848 roku oraz w czasie powstania styczniowego w 1863 roku[1][2].

Rodzina[edytuj]

Pochodził z religijnej i patriotycznej rodziny. Był synem Kazimierza Nawrockiego oraz Teresy z Sadowskich[1][2].

Jego dziadkiem był konfederat barski oraz komorzy konarzewski i szczerkowski Marcin Nawrot (1738–1806)[3] herbu Krucini (Krzyż III). Marcin był też powstańcem kościuszkowskim[4]. Od 1769 do 1770 roku, był przedstawicielem organów władz konfederacji barskiej na terenie południowej Wielkopolski. Podlegał pod Izbę Konsyliarską. Zajmował się wtedy nakładaniem i pobieraniem podatków oraz kontrybucji na rzecz utrzymania wojsk konfederackich.

Matka Franciszka, Teresa Sadowska (1794–1834) była córką Stanisława Sadowskiego (powstańca kościuszkowskiego) i Zofii. Pochodziła z rodziny szlacheckiej herbu Lubicz z Gaju koło Góry Św. Małgorzaty[5]. Ojciec Franciszka, Kazimierz (1778–1871) był kupcem, tabernatorem i powstańcem listopadowym. Wychowany był na dworze konarzewskim[6].

Franciszek miał liczne rodzeństwo: Wincentego (ur. 1796 – skryba konarzewski) i Andrzeja (ur. 1798} z pierwszego małżeństwa jego ojca z Elżbietą, oraz Katarzynę (ur.1812), Jana Nepomucena Nawrockiego (ur.1813) – kawalera Virtuti Militari, uczestnika powstania listopadowego 1831[7][8], Józefę (ur. 1815) oraz Mikołaja (1822).

W 1843 roku Franciszek Nawrocki ożenił się z Jadwigą z Bielawnych i miał 10 dzieci: Marianna (1844), Andrzej (1846), Stefan (1853), Katarzyna (1848), Marianna Małgorzata (1858), Apolonia (1846), Franciszka (1855), Jan Kanty (1860) powstaniec wielkopolski, Michał (1864) powstaniec wielkopolski, Katarzyna II (1867)[9].

Jego wnukami byli między innymi patrioci i działacze Sokoła – synowie Jana Kantego Nawrockiego: Leon Nawrocki (ur. 1887, sekretarz Wojciecha Korfantego), mjr Władysław Nawrocki (ur. 1891, kawaler Virtuti Militari oraz Krzyża Walecznych), por. mar. Stanisław Nawrocki (ur. 1895, powstaniec wielkopolski i uczestnik wojny 1920 roku, oficer Flotylli Pińskiej)[10], sierż. Edward Nawrocki (ur. 1893, uczestnik I wojny światowej i wojny 1920 roku, kupiec), Antoni Nawrocki (ur. 1904, regionalista krotoszyński), syn Franciszki: Stanisław Skrzypczak (1892, powstaniec wielkopolski), synowie Michała Nawrockiego: Stanisław Nawrocki (ur. 1900, powstaniec wielkopolski, uczestnik wojny 1920 roku, kawaler Krzyża Walecznych), Stefan Nawrocki (ur. 1906, harcerz, powstaniec wielkopolski, kupiec, działacz społeczny)[11] i prawdopodobnie najmłodszy powstaniec wielkopolski Feliks Nawrocki (ur. 1911, kupiec i demokrata)[12][13].

Życiorys[edytuj]

Po powstaniu listopadowym od 1831 roku młody Franciszek ukrywany był przed zaborcami pruskimi. Franciszek Nawrocki już przed powstaniem poznańskim 1848 roku współpracował z Ludwikiem Oborskim w zakresie przyszłej organizacji oddziału powstańczego w rejonie Baszkowa, Salni, Konarzewa, Perzyc i Szczerkowa. Oddział ten w liczbie ok. 30 kosynierów, a potem ponad 250, koncentrował się najpierw w rejonie Małego Rynku w Krotoszynie, a następnie w Pleszewie.

Nawrocki był prawdopodobnie współpracownikiem tajnej loży „Doskonałe Milczenie”. W 1848 roku jako „Jakub Nawrot” brał aktywny udział, wraz ze swoim oddziałem, w powstaniu poznańskim (Wiosna Ludów) oraz w bitwie pod Miłosławiem. Po powstaniu poznańskim 1848 roku Franciszek ukrywał się w Konarzewie, a w celu zmylenia żandarmów pruskich, uprawiał własną ziemię jako kolonista. Nie przeszkadzało mu to jednak w działalności patriotycznej i spiskowej[14].

Bezpośrednio przed powstaniem styczniowym 1863 roku, Franciszek Nawrocki, występując pod ps. „Jakub Nawrot” zorganizował ponownie oddział na polecenie Mariana Langiewicza. W końcu stycznia 1863 roku wraz z tym oddziałem zdobył magazyny uzbrojenia w Pyzdrach. 1 lutego 1863 roku w okolicach Kalisza (wschód), Franciszek uratował (wraz z niewielkim oddziałem kowala Kowalczyka) z rosyjskiej zasadzki powóz dyktatora Mariana Langiewicza. W powozie tym był również polski emisariusz i członek loży Doskonałe milczenie, Józef Majsnerowicz[15].

Początkowo Nawrocki krótko był w Oddziale płk. Edmunda Taczanowskiego[16], a po częściowym wyleczeniu rannej ręki i przedostaniu się w okolice Kielc, trafił pod komendę płk. Dionizego Czachowskiego[17]. Walczył pod Małogoszczem i Grochowiskami[18][19].

Po aresztowaniu Mariana Langiewicza przez Austriaków, Nawrocki (Jakub Nawrot) powrócił do Oddziału Edmunda Taczanowskiego, którego rannego w I bitwie pod Ignacewem wydostał z pola bitwy[20]. Pod koniec własnych działań powstańczych (do 18 czerwca 1863 roku[21]) posiadał stopień sierżanta.

Po powstaniu styczniowym, podejrzewany przez Niemców o udział w tym powstaniu, wcielony został do Armii Pruskiej, a później Armii Cesarstwa Niemieckiego (w składzie której walczył w wojnach: 1864, 1866 i 1871 roku). Następnie przedostał się do Francji, gdzie w Paryżu w 1871 roku spotkał umierającego ojca Kazimierza, który po powstaniu listopadowym 1830–1831 musiał opuścić ojczyste ziemie[22]. W styczniu 1871 roku w Homécourt (Francja), Nawrocki uratował z pożaru małe dziecko. W połowie 1871 roku Franciszek Nawrocki powrócił do rodzinnego Konarzewa.

W latach 80. XIX wieku Franciszek przejął część ziemi rolnej z dóbr konarzewskich w celu uniemożliwienia przejęcia jej przez Niemców. Na przełomie XIX i XX wieku był największym posiadaczem ziemskim w rejonie Konarzew - Salnia - Szczerków - Perzyce. W swoich wspomnieniach regionalista krotoszyński Antoni Nawrocki (jego wnuk), wspomina o ratowaniu i ukrywaniu przez niego duchownych w Konarzewie, którzy prześladowani i ścigani byli przez żandarmów pruskich oraz o uwolnieniu dwóch niesłusznie skazanych na śmierć Duńczyków w czasie wojny Prus z Danią[23].

Jego dzieci wychowywane były w głębokiej wierze katolickiej, w czym niemała zasługa była jego żony Jadwigi.

W latach 1883–1885 Franciszek Nawrocki był wybierany przez społeczność Konarzewa na sołtysa, jednak władze pruskie nie wyrażały na to zgody, podejrzewając go o działalność patriotyczną. Zmarł w obronie swojej ziemi w 1912 roku w Konarzewie. Pochowany został prawdopodobnie na cmentarzu parafialnym w Baszkowie.

Przypisy[edytuj]

  1. 1,0 1,1 genealogia.okiem.pl
  2. 2,0 2,1 A. Nawrocki, Potomek Banity, Krotoszyn 1971. Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie
  3. Marcin Nawrot | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-18] (pol.).
  4. tamże...W czasie Powstania Kościuszkowskiego w Wielkopolsce, Marcin Nawrot organizował w rejonie Konarzew-Baszków-Szczerków-Bestwin oddział powstańczy, który koncentrował się w rejonie Jutrosina, a następnie wyruszył w kierunku Śremu i Kościana – pod dowództwem por.Franciszka Budziszewskiego, by wesprzeć wojska gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. Był człowiekiem oddanym i pomocnym ludowi, wspierał działania charytatywne
  5. Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego, www.geneteka.genealodzy.pl [dostęp 2017-11-18].
  6. Kazimierz Nawrocki | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-18] (pol.).
  7. Jan Nepomucen Nawrocki | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-12-02] (pol.).
  8. Zobacz: Lista nazwisk osób odznaczonych Orderem VIRTUTI MILITARI - Wykop.pl, www.wykop.pl [dostęp 2017-12-02] (pol.).
  9. kwerenda nr L.dz. KG01/2015, z dnia 16 marca 2015 roku, wykonana przez kustosz Archiwum Archidiecezji Poznańskiej – Joannę Lubierską-Lewandowską, Poznań 2015
  10. Stanisław Nawrocki s. Jana | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-18] (pol.).
  11. Stefan Nawrocki | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-18] (pol.).
  12. Feliks Nawrocki | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-12-02] (pol.).
  13. Rodzina o patriotycznych korzeniach. Od XIV do XXI wieku | wMeritum.pl, wmeritum.pl [dostęp 2017-12-02] (pol.).
  14. A. Nawrocki, Potomek Banity, Krotoszyn 1971, Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie
  15. Józef Majsnerowicz | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-18] (pol.).
  16. Rodzina o patriotycznych korzeniach - Wielkopolska Gazeta Lokalna Krotoszyn, www.glokalna.pl [dostęp 2019-01-27] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-20] (pol.).
  17. https://zduny.files.wordpress.com/2016/01/17-18-viii-46.jpg
  18. Franciszek Nawrocki | Zdunowski Portal Historyczny, zduny.wordpress.com [dostęp 2017-11-18] (pol.).
  19. A. Nawrocki, Potomek Banity, Krotoszyn 1971 – Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie
  20. A. Nawrocki, Potomek Banity, Krotoszyn 1971, Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie
  21. tamże...
  22. Nawrocki Franciszek - Biblioteka Genealogii Polaków, www.genealogia.okiem.pl [dostęp 2017-11-18] [zarchiwizowane z adresu 2018-07-14] (pol.).
  23. A. Nawrocki, Wspomnienia starego człowieka 1967, Krotoszyn, Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie; A. Nawrocki, Potomek Banity, Krotoszyn 1971, Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie; Pozycja ta znajduje się także w zbiorach Biblioteki Publicznej w Krotoszynie

Bibliografia[edytuj]

  • Berbesz Marian, Lublinieckie ślady Katynia, wyd. Piotr Kalinowski - Kalety, Lubliniec 2017, "Wspomnienie o Władysławie Nawrockim i jego rodzinie", s. 102 - 113, ​ISBN 978-83-65324-47-4​,; ed. (2017).
  • Łukasz Cichy, O Jakubie Nawrocie co walczył o Polskę, Życie Krotoszyna nr 46 z 18 sierpnia 2015 r.
  • Franciszek L. von Erlach: Partyzantka w Polsce w roku 1863: Na podstawie własnych obserwacji zbieranych na teatrze walki od marca do sierpnia. Warszawa: Wyd. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1960.
  • Donata Dominik Stawicka, Błęlitny mundur, czyli drogi do wolności, Wyd. Skrzat Kraków, ​ISBN 978-83-7915-574-3​,; ed. (2018).
  • Sławomir Kalembka: Powstanie styczniowe 1863-1865: Wrzenie, bój, Europa, wizje. Warszawa: Bellona, 1990. ISBN 83-01-06011-5.
  • Stefan Kieniewicz: Spiskowcy i partyzanci 1863 roku. Warszawa: Wyd. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967.
  • Stefan Kieniewicz: Les insurrections polonaises du XIX-e siècle et le problème de l’aide de la France. Warszawa: PWN, 1971.
  • Andrzej Grabski, Eligiusz Kozłowski i inni, Zarys dziejów wojskowości polskiej do roku 1864. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. Warszawa 1966.
  • Bogusław Polak: Lance do boju. Poznań: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1986. ISBN 83-03-01373-4.
  • Eligiusz Kozłowski: Historia oręża polskiego 1795-1939. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1983. ISBN 83-214-0339-5.
  • Antoni Nawrocki, Potomek Banity, Krotoszyn 1971 – Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie;
  • Antoni Nawrocki: Wspomnienia starego człowieka. Krotoszyn 1967. Muzeum Regionalne im. H. Ławniczaka w Krotoszynie
  • Krzysztof Feliks Nawrocki Życiorys Franciszka Nawrockiego [dostęp z dnia: 2016-12-15]
  • Kazimierz Rakowski: Powstanie poznańskie w 1848 roku. Lwów 1900: Towarzystwo wydawnicze Poznań – księgarnia A. Cybulskiego.
  • Stanisław Strumph-Wojtkiewicz, Powstanie styczniowe, Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”, Warszawa 1973;
  • Maksymilian Prill, Wiosna Ludów – Powstanie Wielkopolskie 1848 roku na Pałukach [w:] "Pałuki" nr 65 (17/1993);


This article "Franciszek Nawrocki" is from Wikipedia. The list of its authors can be seen in its historical and/or the page Edithistory:Franciszek Nawrocki.